Gumii Paarlaamaa Oromoo (GPO)

Oromo Parliamentarians Council (OPC)

 

Baga Nagaan Dhuftan!Welcome to Oromo parliamentarians council!

 

 

 

 

 

 

 

 

 

              New Page 2 home                         

የመስራችነት ክሬዲት ለማንም ለመስጠት የሚደረገውን መውተርተር እንቃወማለን


ፊንፊኔ: የኦሮሞ ምድር እምብርት


የኦሮሞን ሕዝብ ሰፍሮ በሚኖርበት ሀገር ከነመሬቱ ለመልከኛ በገባርነት የማስረከብ ተግባር በስፋት የተከናወነው 1890ዎቹ በኋላ በአፄ ምኒልክ ዘመነ መንግስት መሆኑ ይታወቃል። ይሁንና ኦሮሞዎች ሰፍረዉ የኖሩበትን መሬት በንጉሥ ተነጥቀዉ ለሌላ የተሰጠበት የጽሑፍ ማስረጃ 1693 . ቀዳማዊ ንጉስ ኢያሱ በሰሜን ኢትዮጵያ የነበሩ የኢቱ ኦሮሞ ይዞታ የነበረውን ኮምኮምባ እና ሳራቆ የተባሉትን ቦታዎች እንዲሁም ኤዶ የሚባሉ የኦሮሞ ጎሣዎችን ይዞታ ለአንድ ገዳም ማደሪያነት የሰጡበት ማስረጃ ነው።


ማዕከላዊውና ደጋማው የኢትዮጵያ ክፍሎች ከጥንት ጀምሮ የኦሮሞ ሕዝብ ሰፍሮ የሚኖርባቸው እንደሆነ በብዙ የታሪክ ፀሐፍት ተረጋጧል፡፡ ይህም የኦሮሞ ህዝቦች አሰፋፈር ከደቡብ የኢትዮጵያ ጫፍ በመነሳት ማዕከላዊውን የሃገሪቱን ክፍል አልፎ እስከ ሰሜን አጋማሽ ድረስ የሚዘልቅ ስለነበረ # ፊንፊኔንም የሚያጠቃልል ነው። ለዚህም ማረጋገጫ ሊሆኑ ከሚችሉ ሰነዶች በመጀመሪያ ደረጃ .

ሉዊ ክራፕፍ በተባሉ ጀርመናዊ ሚሲዮናዊና ሀገር አሳሽ የተፃፈውን እናገኛለን። ሉዊ ክራፕፍ 1839 . በጥርና በየካቲት ወራት ንጉስ ሣህለስላሴ ከአንኮበር ተነስተው በስተ ደቡብ ወደ ሚገኙ የኦሮሞ መሬቶች ባደረጉት ተደጋጋሚ የወረራ ዘመቻዎች አብሮ እንደነበርና ከእርሱም ሌላ ኤም ሮሽ የተባለ ሃገር አሳሽም አብሯቸው እንደነበር እማኝነቱን የሰጠ ሲሆን ወታደራዊ ዘመቻ የተካሄደባቸውን የኦሮሞ አከባቢዎችንና ጎሳዎችንም ሲዘረዝር አቢቹ ወበሪ ገላን ጉንቢቹ፥ ጉላሌ ፊንፊኔ ሙሎ-ፈርዳ፥ ሜታ ሮቢ ዋገዲን ጨምሮ ይጠቅሳል። በዚህ ወቅት ኦሮሞ በራሱ ሥርዓትና ባህል እየተዳደረ ከአንጎላላ ጀምሮ በስተደቡብና በስተድቡብ ምዕራብ ባሉት አካባቢዎች ይኖር ነበር።  ከእነዚህም መካከል አንዱ የአዲስ አበባና የአካባቢዋ የጥንት መጠሪያዋ #ፈንፊኔ እንደነበር የክራፕፍ መጽሃፍ የጽሑፍ ማስረጃ ነው።

 አፄ ሚኒልክ ማረፊያቸውን ከእንጦጦ በላይ ከማድረጋቸዉ በፊት በመስከረም 1868 . በፈንፊኔ አካባቢ ካቶሊክ ሚሲዮኖች “ # የፊንፊኔ_ሚሲዮን በሚል መጠሪያ ቤተክርስቲያንና የእምነት ማስፋፊያ ጣቢያዎችን ከፍተው ሲንቀሳቀሱ እንደነበር የወቅቱ የፊንፊኔ ካቶሊክ ሚሲዮን ጣቢያ ሀላፊ አባ ማስያስ [Missione di Finfinni, Da un disegno di Monsignor Luigi Lasseirre ] በጣቢያው ፎቶ በማስደገፍ ጽፈዋል። ፊንፊኔ ቀደም ሲል ሚሲዮናውያን በአካባቢው በመስፈራቸዉ ምክንያት በመልማትዋ ምኒሊክ መቀመጫውን ወደ አካባቢው እንዲያዛውር በዋነኝነት እንደገፋፍው ተጠቅሷል። በዚህ ወቅት በአካባቢው የነበሩ ኦሮሞዎች ላይ በአፄ ሚኒልክ ወረራ የደረሰውን ጥፋት እና የነበረዉን ሁኔታ እነዚሁ ሚሲዮናዊያን መዝግበዉታል።

በቤተክርስትያኒቷ ታሪክ መሠረት እኚህ ሚሲዮናዉያን ወደ አካባቢዉ የደረሱት በመስከረም 11 ቀን 1868 . ሲሆን የኦሮሞ ሕዝብ ወንድማዊ የሆነ ድጋፍ ስለሰጣቸው እዚያ እንደ ደራሱ አንድንድ ቤቶችን መሥራት ጀመሩ። ፊንፊኔ በወቅቱ ጉለሌ የሚባሉ የኦሮሞ ጎሳዎች የሚበዙባት የኦሮሞ እምብርት እንደ ነበረችም ተጽፏል። ለሚኒልክ ከአንኮበር መጥቶ በጊዜያዊነት ከሰፈረበት ከእንጦጦ ወደ ፊንፊኔ መውረድና አዲስ አበባ በሚል መጠሪያ ለንጉሱ መቀመጫነት መመረጥ ዋንኛ ምክንያት ቀደም ሲል የፊንፊኔ ካቶሊክ ሚሲዮን ተመስርቶ የአካባቢው በተሻለ ሁኔታ በካቶሊካዊያኑ መልማት እንደሆነ የሚገልጹ አሉ። / ተወልደ ትኩእ እንደጻፈው“…ፊንፊኔ አካባቢ 10 ርዝመት ያለው መሬት ተሰጥቷቸው መኖሪያ ቤትና ቤተክርስቲያን ሰርተው ይኖሩ ነበር። ይህ ሁኔታ ስፍራዉ እንደ መኖሪያ መንደር ሳይሆን እንደ ከተማ በጣሊያን ዜጎች የተቆረቆረች ነች ብለው እንዲኮሩባት ምክንያት ሆኖአቸው ነበር: የተቆረቆረችውም 1868 . ነበር።
ይህ ማለት የሚኒልክ ርዝራዦች እንደሚሉት ሳይሆን ፊንፊኔ እንደከተማ የተቆረቆረችው 1868 . ነበር ማለት ነዉ፡፡ የዛሬይቷ አዲስ አበባ የጥንቷ ፊንፊኔ በአንድ በኩል የፊንፊኔ ካቶሊክ ሚሲዮን ተመስርቶ በተሻለ ሁኔታ በመልማቷ በሌላ በኩል ደግሞ በተፈጥሮዋ በፍልውሃ የታደለች እና አካባቢዋን ለመቃኘት የሚያስችሉ እንደ እንጦጦ ያሉ ከፍታዎች የሚገኙባት በመሆኗ በመሃል የቱለማ-ኦሮሞ ምድር ያላንዳች ተወዳዳሪ እንድትከትም አድርጓታል። እንደዛሬ በህንጻዎች ከመሸፈኗ በፊት የፊንፊኔ ፍልውኃ ደመና መሳይ እንፍሎትን ከመሃል ምድር ወደ አየር በመልቀቅ ለአካባቢዋ ከርቀት የሚታይ ማራኪ ውበት የሚሰጣት ነበር። ሚኒልክ ኦሮሞዎች ይጠቀሙባቸው የነበሩትን ማህበራዊ ሥርዓቶችን ማፍረስ አንዱና ዋንኛ ተግባራቸው ስለነበር በፊንፊኔ ከፍታ ቦታ ባለውና በጉለሌ መሰብሰቢያ ሥፍራ/ አደባባይ ላይ የራሳቸውን ቤት አሰርተዋል። ዛሬ ቤተ መንግሥት ተብሎ የሚጠራው ሥፍራ ዳለቲ/Daalattii/ በመባል የሚታወቅ ነበር በዚሁ ዳለቲ በሚባል ስፈራ አፄ ሚኒልክ የፍልውሃን ፈዋሽነት ሰምተው ወደ አካባቢው ብቅ ብለው በነበሩበት ጊዜ ድንኳናቸውን አስተከሉ ፡፡

አንድ ቀን አፄ ሚኒልክ በፍልውዉ ታጥበው ወደ ድንኳናቸው እንደተመለሱ ባለቤታቸው እቴጌ ጣይቱ በድንኳኑ በር ወደ ውጭ ሲያዩ በመንዝ አይተው
የማያውቁትን አበባ ያያሉ ከዚያም ለባለቤታቸው አዲስ አበባ እንዳዩና ቦታው ውብ መሆኑን በዚያም የተነሳ በሥፍራው ቤት መሥራት መፈለጋቸውን ነገሯቸው አፄ ሚኒልክም 1887 በዳለቲ ለይ ቤት ሰሩላቸው:: ይህን ተከትሎ የጥንቷ ፊንፊኔም በአጼ ሚኒልክ ወራሪ ሰራዊት በነፍጠኞች ተጥለቀለቀች፡፡ ከዚህ ጊዜ ጀምሮ ፊንፊኔ አዲስ አበባ መባል ጀመረች። በዚህም የኦሮሞ ህዝቦች ታሪክ፣ቋንቋና ባህል ብቻ ሳይሆን ሌሎች ነባር የአካባቢ መጠሪያ ስያሜዎችም ለውጥ አንድ ተብሎ ተጀመረ። የጥንቷ ፊንፊኔ ከነ አካባቢዋ ባህላዊ ህይወትና ታሪክ ጭምር ትናንት በመጡ ወገኖች ተለወጠች ፡፡ የህዝቡ ማህበራዊ ትስስሩም ተናጋ ፡፡ይህንን በማስመልከት በጊዜዉ የነበሩ የኦሮሞ ልጆች ያሰሙ የነበረዉ የሚከተለዉ እንጉርጉሮ ሀበሾች የህዝቡን ማህበራዊና ባህላዊ ሥር እንዴት እንደቆረጡ የሚያሳይ ነው።
Inxooxxoo dhaabbatanii
Caffee gadi ilaaluun hafe
Finfinnee loon geessanii
Hora obaasuun hafe
Tullu Daalatti irratti
Yaa’iin Gullallee hafe
Gafarsatti dabranii
Qoraan cabsuunis hafe
Hurufa Boombii irratti
Jabbilee yaasuun hafe
Bara jarri dhufan
Loon keenyas ni dhumani
Erga Mashashaan dhufe
Birmadummaanis hafe.
ትርጉም:-
እንጦጦ ላይ ሆኖ
ለምለሙን መስክ ወደታች ማየቱ ቀረ።
ከብቶቹን ፊንፊኔ ወስዶ
ሆራ ማጠጣቱ ቀረ።
በዳለቲ ላይ
የጉለሌዎች መሰብሰብ ቀረ።
ገፈርሳ ሄዶ
እንጨት መስበሩም ቀረ።
በሁሩፋ ቦምቢ/ጃንሜዳ/ ላይ
ጥጆቹን ማገዱ ቀረ።
ሰዎቹ እንደመጡ
ከብቶቻችንም አለቁ
መሸሻ ከመጣ ወዲህ
የኛ ነፃነት ቀረ።
እርግጥም መሸሻ (አቢሲኒያውያንን የሚወክል አጠራር)
እንደመጣ የኦሮሞ ህዝብ ነፃነት አበቃ።


የኦሮሞ ህዝብ በወራሪ ሰራዊት የህልውናው መሰረት የሆነውን መሬቱን በኃይል ከተነጠቀና በፍፁም ገባርነት ሥር እንዲወድቅ ከተደረገ በኋላ ለዚህ አስከፊ ተግባር ሕጋዊ መሠረትና ድጋፍ ለመስጠት ሲባል 1907 . የመሬት አዋጅ (Land Charter) ወጣ። የአዋጁ ዋና ይዘትም በከተሞች አካባቢ በተለይም በፊንፊኔ የመሬት ባለቤት ለመሆን የመሬት ካርታ ባለቤት መሆን ግዴታ መሆኑን የሚደነግግ ሲሆን በአዋጁ መሠረትየመሃንዲስ ሥዕል በመንግሥት ያልተሰጠው [ለሺህ አመታት በመሬቱ ላይ የነበረውንም ህዝብ ጨምሮ] የመሬት ባለቤት ሊሆን እንደማይችል የሚደነግግ ሆነ። እንዲሁም አብዛኞቹ ታጣቂ ነፍጠኞች ህዞቦችን በመውረራቸው፣ ህይዎትን በማጥፋታቸው፤ንብረት በማውደማቸው፤ በመንግሥታችው አገላለጽሀገር በማቅናታቸው የመሬት ስጦታ ሊበረከትላቸው እንደሚገባ ይደነግጋል
ይህ አንሶ በጊዜው የነበረው የግብር አከፋፈል ሁኔታ ከወርቅ እስከ ቤት እንስሳትና ቁሳቁስ ድረስ ስለነበር ሥርዓቱ ህዝቡን ክፉኛ ጎዳዉ። በዚህ በዘር ልዩነት ላይ በተመሠረተው የኢኮኖሚ መርሆዎች በመደገፍ ከሰሜን ያለ ስባሪ ሳንቲም ወዳ ኦሮሚያ የጎረፉ ነፍጠኞች በመሃል አዲስ አበባ የተለያዩ አይነት መኖሪያ ቤቶች፣ የትላልቅ ቪላዎች፣ አፓርታማዎችና፣ትላልቅ የንግድ ድርጅቶች ባለንብረት ሊሆኑ ችለዋል። የመሬት ባለቤትነት የካርታ ዕደላ ጣሊያን ፊንፊኔን ከመቆጣጠሯ [ 1934] በፊት የተጠናቀቀ ሲሆን በካርታው ምክንያት የከተማው እምብርት በንጉሱ፣ በወቅቱ በነበሩት ገዢዎችና የጦር ሠራዊት በመያዙ የትህምርት የሆስፒታል፣ የንግድ ማዕከሎችና ሌሎች አገልግሎቶች ከሚገኙበት አከባቢዎች ኦሮሞው ተገፍቶ እንዲርቅ በማድረግ በአዲስ አበባና ሌሎች ከተሞች መሃል የኦሮሞ ህዝብ ቁጥር አናሳ እንዲሆን እና በተለያዩ ጊዜያት የከተሞችና ጥንታዊ የቦታ መጠሪያ ስሞችም እንዲቀየሩ
ተደርጓል፡፡
Source: Oromomedia

 

                                                              Copyright ©2008 GPO/OPC Allrights Reserved