Gumii Paarlaamaa Oromoo (GPO)

Oromo Parliamentarians Council (OPC)

 

Baga Nagaan Dhuftan!Welcome to Oromo parliamentarians council!

 

 

 

 

 

 

 

 

 

              New Page 2 home                         

Bakar Shalee Ilma Abban Abare Ergamtu Wayyane, uumani Oromo didi


Odeeffannoon Oromiyaa keessaa bahaa jiru akka agarsiisutti mootummaan Wayyaanee Bakar Shaalee itti gaafatamaa Waajjiraa OPDO godhee muudee jira. Bakar Shaalee itti aanaa Mataa Tikaa (Security head) kan ta’e, Isayas Woldegiyorgis waliin wal ta’ee nama dhiiga ilmaan Oromoo harkasaatiin dhiqataa turee dha.

Namni kun otoo aangoo irra jiru obbolessi isaa Joobir Shaalee mana hidhaatti kan dararamee du’ee yoo ta’uu, ilmi Joobir (obboleessa Bakar), barataa University Maqalee kan ture, Iluu Joobiris haaluma abbaansaa obbo Joobir Shaalee itti du’etti maqaletti maqaa qabsoo Oromootiin dararaan erga irra gayeen booda du’e. Du’a dargaggoo kanaarratti wanti hedduu nama gaddisiisu yoo jiraate, haatiisaa Ayyubee haaji-Bashir, Amerikaadhaa isaa gaafatuufi yaalchisuuf dhuftee otoo hin milkaa’in hafte. Yeroo isiin achi geettutti dursee yaala gayaa waan hin argatiniif darara mana hidhaa keessatti irra gaheen du’e.

Haa ta’uu malee, sirni Bakar Shaalee tajaajila jiru kuni yoo obboleessa isaatiifi ilma obboleessaa (Joobir Shaaleefi Iluu Jobir) ajjeesu, inni sirnuma kana waliin firootasaa fi ummata Oromo dararaa, ajeesaa, hidhaa, biyyaa baasaa jiraata. Namichi maatiisaaf naatoo tokkolle hin qabnee kun itti gafatamaa Waajjiraa OPDO yoo ta’e, namoota dhaaba sana keessa jiraniifi aantummaa uummataa qaban irratt, akkasumas ummata bal’aa Oromoorratti maaltu dhufuuf akka deemu tilmaamuun nama hin rakkisu. Gama birootiin, deebiin gaaffii mirgaa ummata Oromoorraa madduuf ajjeechaa fi ajjeechaa qofa yeroo ta’e kanatti, dhumaatii ummata Oromoo caalatti saffisiisuu caalaayyuu nama gara jabaatummaan beekkamu kan akka Bakar Shaalee mataa dhaaba ‘remote control’ isaaniitiin socho’uurra kaayuun jibbaafi tuffiin Wayyaaneen ummata Oromoorraa qabdu akkam akka ta’e agarsiisa.

Hammeenyummaa garajabummaan guutame, kan Bakar Shaalee aantummaa Wayyaanee gonfatee ummata Oromoorratti raawwate lakkayanii fixuuf kan nama rakkisu yoo ta’eyyuu, qabatamaan fakkeenyota tokko tokko kaasuun ni danda’ama. Bara 2009 keessa barataa Kollejjii Fayyaa Ambo kan turee fi tika mootummaatiin akka malee tumamee du’e jedhamee kan bosona keessatti darbame ture Nimoonaa Tufaa akka jedhutti, Bakar namoota dangaa malee hamoo ta’an keessaa tokkoofi nama eenyummaa Oromoo dhabamsiisuuf kutate akka ta’eefi haala inni nama itti dararurraa kan ka’e Oromoo Oromoo akkasitti dararu argees, dhaga’ees akka hin beekne ibsa. Bara 2010 keessa yeroo lubbuun jiraachuunsaa beekkamee Nimoonaan gara Hospitaalaa geeffametti, Hospitaalaa fuusisee gara mana hidhaatti akka geeffamu godhe. Yeroo kanatti Bakar Komiishinara Poolisii Oromiyaa ture. erga Nimoonaa Hospitaala keessaa fuusisee mana hidhaa mana hidhaatti deebisee booda itti dhaqee ‘’yoo ati kan na miidhee nama dhunfaati malee mootummaa miti kan jettu taate si baafna; yoo kana didde si ajjeesna; ykn umrii guutuu mana hidhaa keessatti si dararaa’’ jechaanii akka ture dubbata. Nimoonaa Tufaa gargaarsa mootummaan Amerkiaafi dhaabbatni Human Right watch godheetti irkifamee yeroo amma biyya Amerikaa jiraata. Kun fakkeenya nama akka du’etti lakkayanii har’a dubbatuu yoo ta’u, kan Bakariifi sirna inni tajaajiluun ajjeefamaniifi achi buuteen isaanii dhabame, kan dubbachuufis carraa kana hin qabne meeqa akka ta’e isiniifan dhiisa.

Dabalataan, Bakar Shaalee nama akkamii akka ta’e ummati bal’aan akka hubannoo argatuuf odeeffannoo namoota dhiyeenyaan isa beekan irraa walitti qabee akka armaan gaditti qindeesse isiniif dhiyeesseen jira. Haaluma kanaan, namooti gariin hedduun odeeffannoo kana irraa argadhe ammallee warra sirnicha keessa jiran jiran waan ta’aniif, nageenyaafi albeesaarraa hambisuuf jecha maqaasaanii irraa hambiseen jira. Warri odeeffannoo dabalataa qabna jettan karaa dhuunfaan na qunnamuu dandeettaniin naaf erguu ni dandeessu. Bifa kanaan, namoota yeroo addaaddaatti fedhii ummataa fi ummatarratti miidhaa gurgurddaa hojjatan qorannoo gad-fageenyaantiin odeeffannoo wal-fakkaataa akka isiniif dhiyeessuu waadaan gala, yaada keessan har’aa gara eenyummaa Bakar Shaalee Dulleetti isin deebisa.

*Bakka Dhalatoofi Barnootaasaa

Bakar Shaalee Godinaa Arsii Lixaa, aanaa Dodolaa Gandaa duri Buuraa-Callee amma ammo
Burraa-Adeellee jedhamutti bara 1972 (bara 1964 akka lakkoofsa Habashaatti) dhalatee achumattis guddate. Barumsa sadarkaa tokkoffaa ganduma sanitti kan argamu mana barumsa Doodaatti kan baratee yoo ta’u, barumsasaa kutaa 7-8 fi sadarkaa 2ffaa magaalaa Dodolaatti kan argamu, mana barumasa jiddu-galeessa Dodolaafi mana barumasa Sadarkaa 2ffaa Dodolaatti (walduraa duubaan) barate. Bara 1983 akka lakkoofsaa Habashaatti akkuma mootummaan Dargii kufeen Wayyaaneetti makamuuf jecha barumsasaa kutaa 11ffaa irratti dhaabe isanitti makame.

*Bakar Shaaleefi Miseensummaa OPDO

Bakar Shaalee namoota naannoo sanaa keessaa ganamaan OPDOtti makaman keessa nama tokkoofi isa duraati. Namootni heddu Bakar Shaalee jireenya gadadoofi hiyyummaa keessatti uffata namaa miicaa akka guddateefi achi keessaa bahuuf jara tanatti makamee ummata keenna boochisaa jiraata warri jedhan ni jiru. Haa ta’uu garuu, sochii inni sana booda godhaa ture yemmuu ilaallamu yeroofi rakkoof jaratti makamuun haga maatii isaa keessa namni hedduun wareegamuutti cichaan hojjataa turuun isaa akka inni ummata Oromoorratti diinummaa guddaa qabuufi sanuma hojjataa akka ture agarsiisa. Bifuma kanaan, hammeenymmaasaatiif ragaan guddaan obboleessa isaa hangaa, barsiisaa Joobir Shaalee Dullee, goota osoo Wayyaaneen mormu qabamee mana hidhaatti dararamee bara 1985 akka Lakkoofsa Habashaatti wareegamuusaa ni beekama. Bakar Shaalee jalqaba akkuma OPDOtti makameen Mooraa Leenjii Waraana Holootaatti argamuu keessatti namoota amma miseensota OPDO ta’an kan akka Sisaay Daffaruu, Temsegen Gebrehiyoot, Muusaa Huseen, Idiriis Guddatoo, Saamu’eel Taadasaa fa’a wajjiin otoo leenjiirraa jiruu, Bakar qawwee itti kennameefi kan biroollee hatee gurguratee mooraa leenjii keessaa ari’ame.

Eega achii ari’amee booda Dodolaatti deebi’ee namoota daldala kontrobaandiirratti bobba’ee uffata moofaa biyya seenuu (‘’salbaajii’’) gurguranitti irkatee osoo namaaf hojjataa jiru namni inni Holotatti waliin leenjifame Saamu’eel Taaddasaa namni jedhamu naannoo Dodolaatti dabballee, (boodarra immoo bulchaa aanaa Kokkossaa, Gooroofi Dodolaa) ta’e ramadamee godina amma Arsii Lixaa, naanno Gadab jedhamu dhufe. Saamu’eel nama naannoo waan hin beekneef Bakar bakka leenjiitti waan isa beekuuf ofitti dhiyeessee obbolessa ofii Israa’el Taaddasaa jedhamu (yeroo amma biyyaa Amerikaa kan jiraatu) waliin kutaa 11 fi 12 barsiiseen.

Haa ta’uu garuu Bakar barumsaatti akka malee laafaa waan tureef qabxii gahayaa leenjii barsiisummaatiif ( Teachers Training Institute) ta’ullee argatuu hin dandeenye. Hiriyaan isaa Saamu’eel gargaarsa siyaasaafi ajaja inni kenneen gargaarsi addaa godhameefii Dhaabbata Leenjii Barsiisota Roobee (Kan amma Kollejjii Barsiistoota Roobee ta’e) seenuun Waraqaa Ragaa Barsiisummaa Sadarkaa Tokkoffaa (Certificate) eega eebbifamee booda bara 1988 ALH aana Raayituutti barsiisaa sadarkaa tokkoffaa ta’ee ramadame.

Hojjii barsiisummaa sadarkaa tokkoffaa kanarra otoo jiru Saamu’eel Taaddasaa bara dheeraaf itti gaafatama tikaa Kibba Bahaa( South East Security) kan ture fi dhalootaan Tigree kan ta’e, Dajan nama jedhamu waliin wal barsiise. Sana booda barsiisumaatti dabalee hojjii dabballummaas hojjatuu eegale. Boodarra aana Raayituutti itti gaafatamaa siyaasaa aanichaa ta’ee yeroo gabaabaaf hojjate. Yerooma aana Rayituutti itti gaafatamaa siyaasaa ta’ee jiru kanatti gara Ginniiritti deeddebi’aa waan tureef, haadha mana isaa ammaa tan taate Miishee jedhamtu, duraan haadha mana waraana Wayyaanee kan turte, osoo dhiirsa wajjiin jirtu jalaa fudhate. Waraanni mooraa Ginniir keessa ture sababii niitiitiin isa ajjeesuuf tanaan ‘’ABO Bakariin ajjeesuuf yaalii godhaara’’ jedhamee gargaarsa Saamu’eeliifi Dajaniin itti gafatamaa siyaasaa aanaa Dodolaa ta’ee ramadame.

Yeroo kanatti Dajanfi Bulchaa Godina Baalee kan ture Ballaxaa Nageessoo waliin hojii basaasummaa hojjataa ture. Bakar Shaalee eega itti gafatamaa ta’ee aanaa Dodolaatti ramadamee booda namuma duraan isaa gargaara ture Saamu’eel Tadassaarratti kashalabboota ijaaruun isaa rakkisa ture. Saamu’eelis Bakariin ofirraa fageessuuf jecha akka caasaa yeroo sanaatti Hooggansa Godinaa jedhamu keessatti akka inni filamuu gargaaruun akka inni gara Bulchiinsa Godina Baaleetti makamu godhamee ture. Haa ta’uu malee, gara godinaatti ol-guddachuu isaa harki Ballaxaa Nageessoo, Dajaniifi Obboleessa Bakar Shaalee kan tika biyyaa keessa hojjatu – Jamaal Shaalee akka keessa jirus ni himama.

Bulchiinsa Godina Baalee keessatti akka caasaa yeroo sana tureetti itti gafatamaa Waajjiraa
Dhimma iyyanno ummatata, boodarra immoo itti gaafatamaa waajjira dhimma Naannolee Ollaa godina Baaleerratti itti gaafatamaa ta’ee ramadame. Sana booda itti gaafatamaa Dhimma Milishaa, itti gaafatamaa Waajjira Bulchiinsaafi Haqaa, itti gaafatamaa Bulchiinsaafi Nageenya Godinaa Baalee ta’uun Dajaniin (itti gafatamaa Security Kibba Bahaa) waliin walitti hidhatee hanga bara 1997 ALH ummata naannoo sanaa akka malee dararaafi hiraarsaa ture. Bifuma wal fakkaatuun, yeroon kun yeroo Godina Baaleetti itti gaafatamummaasaa jalatti kallattii addaddaatiin naannoon Somaalee ‘’ Referendum’’ lafa Oromoorratti gaafatte yoo ta’u, Ministeerota Dhimma Naannolee kan sadarkaa Federalaa wajjiin ta’ee wanti inni Baaletti raawwate waan seenaan hin irraanfanne. Yeroon kuni akka ALH bara 1996. Bifuma kanaan aanaa Madda Walaabuu, Gurraa Dhaamolee, Barbaree, Sawweenaa, Daawwee Qaachen, Beeltu fi Raayituu naannoo Somaaleetti kutuuf refarandamiin itti deemee dha. Kabiineen yeroo sanaaf aanaa Madda Walaabuu bulchan, kan lafa Oromoo akka naannoo Somaaleetti cituu morman hundaa sagalee ummataa dogongorsiiftanii, ummata walitti buuftaniirtu, nama Somaalee lafa seeraan gaafate mormitanii ajjeesiftaniirtu, mormiin keessan kan diinummaati jedhee hundaasaanii, ilma abbeeraasaa Huseen Mohaammed Biimmee nama jedhamu dabalatee hiisiisee tumsiisaa erga tureen booda, Wayyaaneef kennee Finfinnettiin galanii tumaan miidhaan daangaa hin qabne irra gayaa ture.

*Bakar Shaaleefi Filannoo Bara 1997 ALH

Bakar Shaalee, bara 1997 ALH filannoo biyya sana ture keessatti Caffee Naannoo Oromiyaatiif dorgomee bifa nama qaanessuun qe’ema dhalatetti sagalee sadi qofa argatuun injifatame. Paarlaamaa biyyooleessatiif Abdulrazzaaq Heebboo Kongressii Biyyoolessa Oromo(OFC) bakka bu’uun dorgomee intala Shamsiyaa Waliyyii (Niitii Kantiibaa magaalaa Shaashamannee kan yeroo ammaa- Jamaal Kadiir) jedhamtu injiftate. Bakar immoo namoota sadi Caffeef Oromiyaatiif aanaa Dodolaatti dorgoman keessa kan injifatame isa qofa. Bakka Shaleee Filannoo bara 1997 Sagalee Uumata Kokosa, Waarqaa, Robee fi Goba kkf kan samisisa ture fi dhigga ijoolee Balee fi Arsii heedutuu harka isaa keessa jira, Namoon bayeen nama kana dararaman maatii isaan fcasan Warqaa fi Kokosa irra baqatan ama ilee hin deebine.

Namootii Caaffeef dorgoman: Qaadii Kongressii Biyyoolessa Oromoo(OFC) bakka bu’uun, Usmaan Jamaa itti gaafatamaa Barnoota Godina Baalee kan ture OPDO bakka bu’uun, Roomaan Taaddasaa itti gaafatamtuu dhimma dubartoota aanaa Dodolaa kan turtee OPDO bakka bu’uun dorgomanii kan darban yoo ta’u Bakar sagalee sadii qofa argatuun bifa salphinaatiin injifatame. Kuni kan agarsiisuu firootumti ykn maatii innirraa dhalateeyyuu akkasa hin filinii dha. Kan aajaa’iba namatti ta’u namoota achitti dorgoman keessaa kan ummatni beekuufi naannoo sana jiraatan Bakariifi Romaan qofa. Abdulrazzaaq fi Qaadiin dhalataan aanaa san haa ta’an malee Finfinnee jiraatu. Achii dhaqanii dorgomanii injifatan. (Finfinneerraa yerooma filannoo sanaaf kan dhaqan yoo ta’u), Usmaan Jamaa itti gafatamaa Waajjira Barnoota Godinaa Baalee ta’ee Roobe jiraat

*Bakar Shaallee Filannoo Bara 1997 Booda

Filaannoon bara 1997 eega dhumatee booda rakkoon nageenyaa daangaa godinaalee Arsi, Baalee fi Shawaa Bahaa keessatti too’annaa Wayyaaneetiif hedduu rakkoo uumaa waan tureef, yeroo kana Godinaa Arsi Lixaa uumuuf gartuun Qorattuu hundeeffama Godinaa Arsi Lixaa yoo
uumamu Bakar Shaalee gaggessaa gartuu qorattuu kanaa ta’ee ramadame. Haalli ramaddiisaatis, nama godinaalee sadan irraa yeroo walitti babaasan warri Baalee namoota jibbu sadi ofirraa kenne. Namni jibbaan guddaan ummataafi caasaa dhaaba OPDOtiin itti jiru Bakar waan tureef. Bakaris jibbaa kana waan ofitti beekuuf, Abbaan Duulaallee walitti qabaa koree qorannoo hunddffama godinaa jedhee bajata wayii ramadeefii afaanumaan ajaja itti kenne. Innillee jibbaa Baaletti qabu hafuura fudhatee hunddeeffama godinichaarratti fuulleffate.

Hojjii Godinaa Arsii Lixaa hundessuu kana magalaa Shaashamannee taa’ee kan gaggessaa ture yoo ta’uu, eega godinni kuni aanoota Godinaa Arsii, Baalee fi Shawaa Bahaa irraa walitti qabanii hundeessanii booda bulchaa Godinaa Arsii Lixaa ta’ee Guraandhala 12 bara 1998 ALH Muudame. Bakar akkuma yeroo Godina Baalee ture dhimma Milishaafi Nageenyaan nama ukkaamsaa turetti, Arsii Lixaattillee ummata uukkaamsuu itti fufe. Sana booda waan lamaan gamagamamee itti gafatamaa kanarraa ka’e. Saamicha lafaafi Godinaa Arsi Lixaa keessatti tasgabbii fiduu dhabuun. Yeroo achi ture kanatti saamichi lafaa daangaa malee kan guddateefi namni hedduun naannoo kana kan dararaa keessa turee dha. Niitiin isaa saamicha lafa keessatti hedduu kan hirmaatte yoo ta’u, magaaloota godinaalee Oromiyaa hunda keessa deemtee lafa samaa turte. Namichi kun dararama guddaa namarraan gahuunsaa sadarkaa namoota yeroo abbaansaa du’ellee ‘’warra booya na bira hin dhufne’’ jedhu hunda sababa addaddaa uumee hojiirraa ari’uu nama gahee dha.


Boodarra Arsii Lixaarraa gara Baaleetti, waggaa tokko booda of-duuba deebi’ee bulchaa Godina Baalee ta’ee muudame. Yeroo inni Baaletti deebi’u namichi mataa Tika Wayyaanee Kibba Bahaa ta’ee waggaa dheeraaf ummata fixaa ture – Dajan – achumatti isa eegaa ture. Waliin ta’anii hidhaa, ukkaamsaafi ajjeechaa baran erga raawwataa turaniin booda Dajan gara Harargeetti jijjirame. Yeroon kun yeroo inni dararama ummata irraan ga’e yoo ta’u, sana booda, Komishinerii Poolisii Oromiyaa, itti gaaafatamaa Waajjiraa Biroo Hojii Gamtaa Oromiyaa, Waajjira EPRDF keessa, itti-aanaa itti gafatamaa Gumrukii, Barakat wajjiin itti aanaa koominikeeshiinii, Kantiibaa Magalaa Adamaafi itti gafatamaa Galiiwwan Federaalaa ta’uun ergamaa diinaa kan bahaa ture yoo ta’ee, yeroo inni itti Komishinera Paolisii Oromiyaa ta’eetti, dararama dangaa hin qabnetu ummata Oromorraa gahaa ture. Dararama achitti raawwateen gara aangoo Federaalaatti ol guddate.

Namichi kun nama lafa Oromiyaa irraa, inumaayyuu bakki seenaa qaban kan akka Madda Walaabuu, akka Naannoo Somaaleetti akka cittu hojjataa ture, nama maatii isaallee waan kanaaf jecha dararaa ture. Bakar nama obboleessiifi ilmi obbelessasaa otoo inni aangoo irra jiru mootummaa kanaan akka dararamanii du’an godhe. Gama birootiin immoo, niitiin obbolessa isaa – Jamal Shaallee – intala Tigray, nama Aduwaa waan taateef, Wayyaanee jalatti galanii Oromoo miidhaa turan.

Walumaagalatti, seenaa namni kun Oromoorratti raawwate muraasa tuttuquuf malee gochoonnisaa kan kanaa oliillee kan ummatni ukkaamamee baadhatee jiraatu tokkoo-lama akka hin taane mallattooleen kaafne raga bayu. Maraafuu, yeroo ammatti Oromoo irratti nama kana muuduun tuffii fi jibbansa Oromoorraa Wayyaaneen qabdu agarsiisa. Ummatni keenya ‘’bulguuwwan’’ akkanatti isa nyaataa turaniifi ammas diinaan ilkaan isaanii qaramee itti muudaman kana ofirraa kaasuuf qabsoosaa itti jabeessuu malee furmaata biraa hin qabu. Hundaa olitti, namichi kuni yerooma itti gaafatamaa Galiiwwanii ta’ee ture keessatti miseensa “Command Post” Wayyaaneen uumtee ta’ee kan tajaajilaa jiruufi sababa du’aatii sochii kana keessatti uumame hundaaf adda dureen itti gafatamaa dha.

Waajjiraaleefi itti gaafatamummaa addaddaarratti tajaajlaa jiraatuusaatiin dandeettiifi muuxannoo qabaatus, dhabaatus, utaalchi inni Raayituu ka’ee Finfinneerra taa’ee qe’ee maatii keennaa qe’ee booyaa, gaddaa, gadadoofi buqqa’iinsaa, walumaagalatti, duguuggaa sanyii gaggeeffamaa jiruu, gara-jabummaafi naatoo ummatasaa dhabuusaa qofa osoo hin taane diinummaasaa argisiisa. Namootni hooggansasaa jalatti dararamaa turan kan akka Nimoonaa Tufaa ta’ee namootni amma biyya keessatti dhiyeenyatti isa beekan hundi, OPDO keessatti nama ajaja Wayyaaneen itti kennitee akkuma jedhametti hojjii irra oolchu, nama waanuma takkallee namooma hin qabne, nama aangoosaaf jecha dararama namarraan gahuuf duubatti hin jenne ta’uu isaa kan mirkanessa. Waan dhumaa takka dabaluuf, akka namni tokko biyyarraa natti himetti, ‘’osoo Wayyaaneen lafee abbaa keetii boolla keessaa jooniyatti guurii fidi jettee, Bakar guyyaa mitii halkaniin guuree fidaa’’ naan jedhe. Kun immoo soba akka hin taane wanti inni maatiisaarrati raawwate ragaa guddaa dha. Bakar Shalee TPLF Amanama Miseensa Tikka TPLF waan ta'eef qoofa Yeeroo Murasa keessati Wajiralee 15 olti ittigafatama ta'uun TPLF muudee jira. Caafeen Oromoiyaa fi OPDOn yeeroo TPLF waan barbadee goodhuu caalisa fudhachuun ala waan goochuu danda'an tokko hin jiru, agaleen uumata fi Filaannoon haqa TPLF demokirasiin soba hundi ifa bayee jira.

 Source. FB  Abbagiddi Guye's post.

 

                                                              Copyright ©2008 GPO/OPC Allrights Reserved